Stop met meer van hetzelfde. Begin met andere keuzes.

Ieder jaar als de zomer nadert, begint hetzelfde gesprek. Te weinig personeel, te hoge werkdruk, roosters die niet kloppen. En ieder jaar weer is de conclusie dezelfde: we
hebben meer mensen nodig. Meer handen, meer uren, meer van hetzelfde.

Maar dat gesprek gaat al jaren nergens heen. En dat is niet gek, want we stellen de verkeerde vraag.

Ik ben in 1980 als verpleegkundige begonnen. Wat toen normaal was, is nu ondenkbaar. De zorg is altijd aan verandering onderhevig. De technologie, de behandelingen, de verwachtingen. Alles is in beweging geweest, behalve één ding: de manier waarop we omgaan met schaarste. Dan roepen we nog altijd om meer.

De vraag is niet hoeveel handen er zijn. De vraag is hoe we die handen inzetten.

Kijk naar wat er in de zomer al gewoon werkt. Cliënten begrijpen dat er minder personeel is. Ze douchen minder vaak. Thuiszorgbezoeken worden samengevoegd. Er worden keuzes gemaakt en mensen gaan daar mee om, mits je er eerlijk en menselijk over bent. Dat is geen noodoplossing. Dat is een signaal.

Want als schaarste ons dwingt te prioriteren, en dat blijkt te werken, waarom doen we dat dan alleen in de zomer? Waarom is anders organiseren een noodmaatregel en geen bewuste keuze?

Veel zorgmedewerkers voelen feilloos aan wat een bewoner of cliënt op een bepaalde dag nodig heeft. Die intuïtie, dat professionele oordeelsvermogen daar vind je de kern van goede zorg. Maar protocollen en registraties laten daar steeds minder ruimte voor. We organiseren het er zelf uit.

Kwaliteit van zorg zit niet in het aantal handelingen. Ze zit in hoe je de beschikbare tijd en aandacht verdeelt. Als een collega ziek is, is de eerste reflex vaak: bel iemand die vrij is. Begrijpelijk, maar het lost het probleem van vandaag op en vergroot dat van morgen. Iedereen heeft zijn vrije dagen hard nodig. De betere vraag is: welke zorg kun je op die dag anders organiseren? Wat kan wachten, wat kan worden samengevoegd, wat kan een mantelzorger of buurvrouw tijdelijk overnemen?

Niet meer doen met minder mensen, maar slimmer verdelen wat er is. Dat vraagt ook moed van zorgverleners om eerlijk te zijn naar cliënten en familie over wat wel en niet kan. En van cliënten en familie om dat te horen. In mijn ervaring als rouwcoach in de zorg weet ik: mensen kunnen veel verduren als ze het gevoel hebben dat er echt naar hen geluisterd wordt. Wat ze niet verdragen, is het gevoel dat beslissingen over hen heen worden genomen zonder gesprek.

De zorg van de toekomst is niet de zorg met de meeste handen. Het is de zorg die het slimst omgaat met wat er is en die de ruimte die daardoor ontstaat, gebruikt voor wat echt telt. Niet de handeling, maar het moment.

Er wordt veel gevraagd van zorgverleners. De arbeidsmarkt wordt krapper, patiënten zijn vaak ernstiger ziek op het moment dat zij worden opgenomen en de werkdruk neemt toe. Zorgtechnologie ontwikkelt zich snel en wordt steeds belangrijker.

Maar de emotionele ondersteuning van patiënten, cliënten en bewoners blijft mensenwerk. Waar een diagnose wordt gesteld, een behandeling plaatsvindt of pijn en verdriet zichtbaar worden, staat altijd een mens naast een ander mens: de zorgverlener.

Toch wordt zelden gevraagd wat dat met hen doet. In januari maken we plannen, stellen we doelen en spreken we uit dat het anders moet. Ook in de zorg. Het werk moet vol te houden blijven en uitval moet worden voorkomen. Tegelijkertijd is er weinig aandacht voor de impact van verlies waarmee zorgverleners tijdens hun werk worden geconfronteerd. Zij slikken vaak hun eigen gevoelens in.

De druk neemt toe en zorgverleners maken regelmatig heftige situaties mee. Afscheid van cliënten, verdriet van families en morele dilemma’s die je raken als mens. Zorgen stoppen niet bij het einde van een dienst en soms speelt er ook verlies in de eigen omgeving. Toch gaan medewerkers vaak gewoon door. Er is altijd iemand die zorg nodig heeft en altijd een volgende dienst.

Daardoor staan we zelden stil bij wat al die ervaringen met zorgverleners doen. Waar in andere beroepen ruimte is voor een debriefing of een moment van terugkijken, is doorgaan in de zorg de norm. Veel zorgverleners passen zich aan en slikken gevoelens in, niet omdat zij niets voelen, maar omdat er geen ruimte is om het te delen. Dat oogt krachtig, maar heeft een prijs. Spanningen blijven onder de oppervlakte en veerkracht raakt uitgeput, vaak pas zichtbaar wanneer iemand uitvalt.

 Durven delen

Dit vraagt niet om snelle oplossingen. Verlies en rouw zijn geen problemen die je wegneemt. Wat nodig is, is aandacht en ruimte voor het gesprek met elkaar. Door stil te staan bij wat een situatie met je doet en te luisteren zonder meteen te sturen, ontstaat er begrip voor gedrag, tempo en belastbaarheid.

Als collega’s vaker met elkaar praten over wat hen raakt, worden teams sterker en veerkrachtiger. Door te durven delen wat je raakt, zonder oordeel, ontstaat verbinding. Verlies hoort bij het werk.

Goede voornemens

Wat een organisatie hierin doet, maakt het verschil. Is er ruimte om terug te kijken na een heftige situatie? Wordt er geluisterd naar wat mensen meemaken? Hoe een organisatie hiermee omgaat, bepaalt hoe veilig het voelt om jezelf te zijn op het werk. En dat bepaalt uiteindelijk alles: of mensen blijven, of zij hun werk met toewijding kunnen blijven doen en of zij zich gehoord en gezien voelen.

Als januari de maand is van goede voornemens, laten we er dan één kiezen die écht verschil maakt in de zorg. Niet harder werken, maar ruimte maken om naar elkaar te luisteren.

 

 

 

 

 

 

 

Er moet me even iets van het hart.
Ik las deze week een opiniestuk in Trouw waarin werd gesteld dat wettelijk rouwverlof een ongezond idee is. Want: “veel werkgevers doen al iets” en “in 80 cao’s is het goed geregeld.” Fantastisch.
Maar… er zijn in Nederland zo’n 900 cao’s.

Waarom vertellen we dit soort verhalen steeds weer vanuit het perspectief van de werkgever? Waarom zo weinig vanuit de medewerker – de mens om wie het gaat?

En dan dat woord: werkvloer. Alsof rouw alleen hoort bij mensen die met hun voeten op de vloer staan. Maar niet bij leidinggevenden, beleidsmakers, bestuurders. Alsof daar een onderscheid zou zijn. Alsof rouw alleen daar plaatsvindt en nergens anders.

Maar rouw gaat niet over je functie, over je niveau, over waar je zit of staat in het bedrijf. Het gaat over verlies. En dat raakt ons allemaal.
Rouw is niet iets waar je voor kiest. Verlies overkomt je. De meeste mensen willen na een verlies graag weer aan het werk. Niet om productie te draaien, maar om weer iets van houvast te vinden. Iets van betekenis.

En dan lees ik: “het wordt al goed geregeld.”
Maar door wie? Voor wie? En op basis waarvan?

Wat als we nu eens écht kijken naar de mens in het verhaal? Naar degene die rouwt, die zoekt, die overeind probeert te blijven terwijl alles wankelt?
Ik hoor het dagelijks. Mensen die hun best doen. Thuis en op het werk. Mensen die zorgen voor een naaste, die ziek zijn, die een verlies met zich meedragen. Mensen in fases van het leven waarin alles schuift: jong ouderschap, mantelzorg, menopauze, scheiding, ziekte, ouderdom.

Duurzame inzetbaarheid?
Dat begint met mogen vertragen. Mogen stilstaan.
Zodat er weer beweging kan komen.
Zodat mensen hun veerkracht kunnen hervinden.
Niet zoals het was, maar op een nieuwe manier.
Dat vraagt ruimte.

Geen toevallige coulance.
Geen afhankelijkheid van ‘hoe goed je leidinggevende is’.
Maar een stevig, menselijk fundament.
Let wel: wettelijk rouwverlof is geen eindpunt, maar een ondergrens. Een begin. Een noodzakelijke ondersteuning, juist voor kleine werkgevers. Want als er niets geregeld is, moeten zij het zelf opvangen. En vaak kunnen ze dat financieel niet.
Zonder hulp van de overheid blijft ruimte voor rouw iets voor grote bedrijven met een ruime buffer. 

#rouwophetwerk #hoop #verliesenrouw #levendverlies

De laatste week van september. We verblijven in een appartement direct aan zee. Voor de zevende keer ervaar ik de periode tussen 22 september en 1 oktober als een emotievolle periode. Het is de periode tussen de laatste (21e) verjaardag en het plotseling overlijden van Michiel. Ik heb sindsdien veel nagedacht, gepraat en geschreven over het overleven van de dood van je kind.

En nu zit ik er weer middenin. Ik ben weer terug aan de kust. Aan zee om de oneindigheid te zien en te voelen. De zon laat zich af en toe zien. Onverwacht en onvoorspelbaar. Net zoals de buien. Kort en heftig, afgewisseld met een langere miezerige periode. Wolken schuiven langzaam uit elkaar en ineens zie ik die enorme blauwe kleur tevoorschijn komen. Ik voel de warmte van de zon op mijn gezicht als ik me omdraai. De natuur lijkt synchroon te lopen met alles wat ik voel deze week.

 

 

 

Het is mei 2024 – Vorig jaar werd ik geïnterviewd voor het weekblad Margriet over mijn boek die ik aan het schrijven was en de impact dat moederdag heeft als je een kind bent verloren.

Ik heb geleerd om te gaan met verdriet, verlies, rouw en veerkracht. Dat bijzondere dagen vaak invloed hebben op emoties. In mijn boek ‘Wat is er gebeurd?’ dat een half jaar geleden uitkwam geef ik hierover tips en deel ervaringen over mijn en verlies en dat anderen ervaren.
Daar kreeg ik heel veel reacties op. ‘Herkenbaar en fijn om te lezen.’

Ik merk dat ook voor mij moederdag ieder jaar een beladen dag blijft.
Door de jaren heen leerde ik om niet te veel te praten over mijn emoties. Na twee voortijdig afgebroken prille zwangerschappen, 33 jaar geleden, zeiden mensen om me heen: ‘Je bent nog jong.’ ‘Het is goed zo.’ ‘Hier is een reden voor.’ ‘Dat komt wel goed.’ Maar het deed pijn, zo’n pijn.
En elk jaar was er weer een moederdag, zonder mijn grote wens om zelf moeder te zijn. Maar ik mocht niet klagen, er waren ergere dingen, hoorde ik.

In 2017 verloor ik mijn 21-jarige zoon. Daar was-ie weer… Moederdag, dat weer als een zwaard van Damocles boven mijn hoofd hing. Niet alleen vanwege die dag, maar vooral ook de periode daarvoor. De reclames waar je niet om heen kunt en mensen die zeiden: ‘Gelukkig heb je nog een kind.’

Gelukkig wel en zij is fantastisch, maar zij hoeft niet de leegte van haar broer op te vullen. Ook zij heeft te dealen met haar verlies.

In 2021 overleed mijn moeder en ik ontdekte een nieuwe leegte door het gemis van mijn moeder. En mensen zeiden: ‘Ach, ze was toch 92 jaar, een mooie leeftijd’.
Zeker een mooie leeftijd, maar ook dat staat los van het gemis.  Opnieuw een confrontatie met een moederdag die stil blijft. Geen bezoek aan haar, mijn moeder.

Ik heb nu geleerd dat praten over emoties helpt. Dat ervaringen delen helpt. Dat luisteren helpt.

Moederdag is een gewone zondag.

Er zijn kinderen, die geen moeder hebben of hun moeder niet kunnen zien vanwege een scheiding of andere oorzaak.
Er zijn mensen die langzaam afscheid moeten nemen van hun moeder. Door bijvoorbeeld een vorm van dementie. (Zij worden niet meer herkent als kind)
Er zijn mensen die hun moeder verloren zijn.
Er zijn moeders die hun kind verloren zijn.
Er zijn moeders die heel graag ouder willen worden en waar dat (nog) niet gegeven is.

Ik denk vooral aan hen vandaag.